◊ PATRON    

 

Stefan Żeromski

   Urodził się 14 X 1864 r. w Strawczynie położonym 12 km od Kielc. Całe dzieciństwo pisarza związane było z Górami Świętokrzyskimi, których krajobraz kształtował jego wrażliwość, oddziaływał na wyobraźnię. Rodzina mieszkała kolejno w Woli Kopcowej, Krajnie, najdłużej w Ciekotach. Malownicza okolica u podnóża Puszczy Jodłowej stała się natchnieniem i inspiracja licznych w jego utworach opisów przyrody.

Pochodził ze szlacheckiej, ale ubogiej rodziny. Ojciec, Wincenty, był dzierżawca, uprawiał cudza ziemię i nie najlepiej mu się wiodło. W młodości ukończył krakowskie gimnazjum św. Anny i szkołę przysposabiająca do zawodu rol­nika. Był człowiekiem pogodnym, towarzyskim, patriota
i romantykiem, wrażliwym na piękno i urodę życia - te cechy odziedziczył po nim syn. Matka, Józefa
z Kateriów, wrażliwa, uczuciowa, oczytana, kochała poezję i syna, z którym związana była głęboka więzią duchowa. Pisarz darzył matkę równie silnym uczuciem i stworzył później wiele postaci kobiecych, które miały w niej pierwowzór. Państwo Żeromscy oprócz Stefana mieli jeszcze cztery córki, z których dzieciństwo przeżyły dwie: najstarsza Olesia i najmłodsza Bolcia.

Duży wpływ na osobowość przyszłego pisarza wywarło powstanie 1863-1864 r. Wyrastał w cieniu wielkiej narodowej tragedii, wśród świeżych wspomnień, pamiątek i niezatartych śladów. W związku
z powstaniem ucierpiała również rodzina Żeromskiego, ojciec został na kilka miesięcy uwięziony za pomoc powstańcom; jego siostra, Jozafata Saska, wysłała do powstania męża i trzech synów - najmłodszy z nich, Gustaw, zginał. Te wydarzenia wpłynęły na zainteresowanie pisarza problemem narodowym, niepodległościowym. Dołączyły się do tego obserwacje nędzy okolicznych chłopów, domowe troski i kłopoty, a po śmierci matki, już w Kielcach, własna bieda, często głód. Z tych chłopięcych doświadczeń wynikła tendencja wyraźnie widoczna w dziełach pisarza - ich rzetelny, prawdomówny realizm.

W 1874 r., po jednorocznym przygotowaniu w szkole elementarnej w Psarach, Żeromski zaczął uczęszczać do gimnazjum kieleckiego. Lata kieleckie były dla pisarza bardzo trudne. Uczył się słabo, miał kłopoty ze zdrowiem, aby zarobić na utrzymanie zmuszony był dawać korepetycje. Wszystko to spowodowało, że powtarzał dwie klasy. Jeden tylko z nauczycieli wpłynął znacząco na jego świadomość - polonista Antoni Gustaw Bem, który był pierwszym krytykiem nieśmiałych prób pisarskich Żeromskiego, zachęcał go do czytania, skłonił też do prowadzenia dziennika.

W 1879 r. umarła Żeromskiemu matka, w dwa lata później ojciec ponownie się ożenił, siostry oddano do krewnych; Stefan był coraz bardziej samotny. Sytuacja jeszcze się pogorszyła, kiedy w 1883 r. zmarł ojciec. Pisarz pozostał sam, bez środków do życia. Nie przystąpił do matury, więc po ukończeniu gimnazjum zapisał się do warszawskiej Szkoły Weterynaryjnej, gdzie nie wymagano świadectwa dojrzałości. W jego życiu rozpoczął się okres prawdziwej walki o byt. Podczas krótkiego pobytu na uczelni Żeromskiego zafascynowało życie ideowe studentów warszawskich, w gorących dyskusjach jego poglądy ulegały krystalizacji. W tym czasie przyszły autor Przedwiośnia związał się również
z czasopismem "Głos", w którym ukazały się niebawem jego pierwsze utwory. Niestety, bieda zmusiła go do porzucenia Warszawy i zatrudnienia się w charakterze guwernera w szlacheckich dworach. Dzięki takiej kilkuletniej wędrówce pisarz poznał środowisko ziemiańskie i pogłębił wiedzę o polskiej wsi.

W 1890 r. Żeromski objął posadę w Nałęczowie - był to przełomowy moment w jego życiu. Poznał wówczas wielu interesujących ludzi, którzy przyjeżdżali do uzdrowiska na kurację. Wielkie znaczenie miała zwłaszcza znajomość z Oktawią z Radziwiłłowiczów Rodkiewiczową, która po dwóch latach została jego żoną. Dzięki staraniom Oktawii oraz jej utytułowanej rodziny otworzyła się przed pisarzem perspektywa osiedlenia się w Szwajcarii w Rapperswilu, gdzie znajdowało się założone przez emigrantów muzeum narodowe i biblioteka. Żeromski objął w niej posadę pomocnika bibliotekarza.

W Rapperswilu wracał do zdrowia, czytał i wiele pisał. W 1895 r. ukazały się drukiem pierwsze utwory pisarza: "Rozdziobią nas kruki, wrony..." oraz Opowiadania. W 1896 r. Żeromski opuścił Szwajcarię
i próbował osiedlić się w Kielcach. Ostatecznie podjął pracę w Bibliotece Ordynacji Zamorskich
 i przeniósł się z rodziną do Warszawy. We wrześniu 1899 r. urodził się syn pisarza, Adam.

W latach 1900-1910 pojawiły się najgłośniejsze i najwybitniejsze utwory Żeromskiego, m.in.: Ludzie bezdomni (1899), Popioły (1904), Dzieje grzechu (1908). Po sukcesie Popiołów pisarz mógł porzucić pracę zarobkową i całkowicie poświęcić się tworzeniu. W 1902 r. wyjechał na kurację do Włoch,
a w 1904 r. Żeromscy przenieśli się do Zakopanego.

Burzliwe czasy rewolucji pobudziły aktywność artysty, pisał wiele artykułów, nowel, wędrował między Zakopanem, Nałęczowem i Włochami, gdzie leczył się on i syn, Adaś, który odziedziczył po ojcu chorobę płuc. Pisarz głęboko przeżył dramat zawiedzionych nadziei i rozwianych złudzeń, związanych
z wydarzeniami rewolucji 1905 r. W 1909 r. rodzina Żeromskich przeniosła się na trzy lata do Francji, aby po powrocie (1912 r.) ponownie osiedlić się w Zakopanem. Tu zastał pisarza wybuch wojny. W tym czasie skomplikowało się też życie osobiste Żeromskiego. Rozszedł się z Oktawią i związał z Anną Zawadzką. W maju 1913 r. urodziła się córka Monika. Cztery lata później Żeromski stracił syna, Adama. Jego śmierć była dla pisarza bolesnym ciosem.

Pierwsze lata niepodległości przyniosły przypływ energii twórczej. Żeromski wrócił do Warszawy, kupił domek w Konstancinie. Zajął się twórczością publicystyczną i dramatopisarską. Właśnie wtedy powstała znana trzyaktowa komedia Uciekła mi prze pióreczka (1924). Z tego okresu pochodzi także Przedwiośnie (1925). Wydanie powieści spowodowało liczne dyskusje i ataki na samego autora.
W takiej sytuacji zaskoczyła Żeromskiego śmierć. Autor Przedwiośnia zmarł 20 XI 1925 r. u szczytu wielkości i bezprzykładnej kampanii przeciw niemu.

 
Kalendarium
życia i twórczości

14 X 1864 - data urodzin
1874-1886 - lata nauki w gimnazjum kieleckim.
1879 - śmierć matki Żeromskiego
.
1883 - śmierć ojca.
1886 - podjęcie studiów w warszawskiej Szkole Weterynaryjnej.
1886 - początek trwającej kilka lat pracy w dworach szlacheckich w charakterze guwernera.
1891-1894 - w czasopiśmie "Głos" ukazały się korespondencje Żeromskiego z Nałęczowa oraz nowele i opowiadania.
1892 - małżeństwo z Oktawie z Radziwiłłowiczów Rodkiewiczową i wyjazd do Szwajcarii.
1895 - w Warszawie wyszły Opowiadania (Zapomnienie, Zmierzch, Doktor Piotr, Siłaczka i inne), w Krakowie pod pseudonimem Maurycy Zych pisarz wydał opowiadania:  
Rozdziobią nas kruki, wrony..., Obrazki z ziemi mogił i krzyżów
.
1896 - powrót z Rapperswilu do kraju, podjęcie pracy w Bibliotece Ordynacji Zamoyskich w Warszawie.
1898 - powieść Syzyfowe prace oraz Utwory powieściowe (Promień, O żołnierzu tułaczu).
1899 - narodziny syna Adama - powieść Ludzie bezdomni (wydana z data 1900).
1902 - wyjazd do Włoch.
1904 - powieść Popioły  
-
osiedlenie się w Zakopanem.
1905 - proza poetycka Powieść o Udartym Walgierzu  
-
opowiadanie Echa leśne.
1906 - Nagi bruk.
1907 - Nokturn.
1908 - Słowo o bandosie  
-
powieść Dzieje grzechu  
-
rapsod Duma o hetmanie
1909 - rodzina Żeromskich przenosi się na kilka lat do Francji - dramat Róża.
1910
- dramat Sułkowski.
1912 - powrót do Zakopanego, rozwód z Oktawią, małżeństwo z Anną Zawadzką  
-
powieści Uroda życia, Wierna rzeka.
1913 - narodziny córki Moniki.
1916-1919 - trylogia Walka z szatanem (Nawracanie Judasza, Zamieć, Charitas).
1918 - nowela Wisła  
- śmierć syna Adama.
1919 - O Adamie Żeromskim wspomnienie.
1921 - dramaty: Ponad śnieg bielszym się stanę..., Biała rękawiczka.
1922 - Wiatr od morza.
1923 - studium Snobizm i Postęp
- dramat Turoń  
- nowela Międzymorze (wraz z wydanymi wcześniej Wisły i Wiatrem od morza stanowią tzw. trylogię morską).
1924 - dramat Uciekła mi przepióreczka.
1925 - powieść Przedwiośnie.
20 XI 1925 - śmierć pisarza.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_%C5%BBeromski

 
© sp4j - 2014r